Ο Avksenty Cezarevich Puni (1898 – 1986) ήταν από τους κορυφαίους Σοβιετικούς αθλητικούς ψυχολόγους. Εκπαιδεύτηκε στο Ινστιτούτο Λεσγκάφτ στο Λένινγκραντ, όπου πραγματοποίησε από τις πρώτες ψυχοφυσιολογικές έρευνες στην αθλητική απόδοση και ίδρυσε το πρώτο τμήμα αθλητικής ψυχολογίας στην ΕΣΣΔ. Δεν ανέπτυξε μια “θεωρία σπριντ” με τη σύγχρονη έννοια, αλλά οι αρχές του, που εστιάζουν στη σημασία της βούλησης και της ψυχικής προετοιμασίας, επηρέασαν βαθιά την προπονητική ταχυτήτων. Η βασική του ιδέα ήταν ότι το σπριντ εξαρτάται τόσο από τη νευρομυϊκή ισχύ όσο και από την ψυχοφυσιολογική ρύθμιση.
1. Η Αρχή της Ψυχορύθμισης (Psychoregulation)
Ο Puni πίστευε ότι η απόδοση στο σπριντ εξαρτάται από την ικανότητα του αθλητή να ρυθμίζει:
• το επίπεδο διέγερσης (arousal)
• την προσοχή
• την εσωτερική ένταση και αγωνιστικότητα
Εφαρμογή στο σπριντ:
• Πολύ μεγάλη ένταση → σφιξίματα, μικρό μήκος διασκελισμού, χαμηλή συχνότητα.
• Πολύ μικρή ένταση → αδύναμα push-offs, αργή επιτάχυνση.
• Το ιδανικό είναι μια ήρεμη επιθετικότητα, όχι σφιγμένος ή υπερενθουσιασμένος.
2. Η Έννοια της “Βουλητικής Ετοιμότητας” (Volitional Readiness)
Ο Puni ανέπτυξε την έννοια της κινητικής-βουλητικής ετοιμότητας, δηλαδή:
➡️ Η ικανότητα του αθλητή να ενεργοποιεί στο αμέσως 100% του ΝΣ και της νευρομυϊκής δύναμης.
Στο σπριντ αυτό σημαίνει:
• άμεση αντίδραση στο «μπαμ»
• συγχρονισμός χεριών–ποδιών από το πρώτο μέτρο
• σταθερός ρυθμός χωρίς να “χάνεται”
• υψηλή κινητική απόφαση (“go now”) στην επιτάχυνση και στη Vmax
3. Οι “Προ-αγωνιστικές Καταστάσεις” (Pre-start states)
Ο Puni ταξινόμησε 3 καταστάσεις πριν τον αγώνα:
• Άριστη ετοιμότητα → ιδανική για σπριντ
• Υποδιέγερση → καθυστερημένη αντίδραση, χαμηλή ένταση
• Υπερδιέγερση → ένταση, λάθη τεχνικής, έλλειψη ρυθμού
4. Η Αρχή της Ψυχοκινητικής Συντονισμένης Δράσης (Psychomotor Coordination)
Ο Puni υποστήριξε ότι το όριο της ταχύτητας δεν το βάζει μόνο η δύναμη αλλά και η ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί και να συντηρεί πολύ γρήγορα και ακριβή μοτίβα κίνησης.
Προέβλεψε έννοιες όπως:
• τεχνική συνέπεια
• χαλαρή ακαμψία (relaxed stiffness)
• γρήγορη επαναφορά ποδιού
• ελάχιστες φρεναριστικές δυνάμεις
• ρυθμός στο max velocity
Έδινε έμφαση στην ποιότητα των επαναλήψεων, όχι στον όγκο.
5. Ψυχική και Τεχνική Ολοκλήρωση (Mental–technical integration)
Για τον Puni:
«Η ταχύτητα είναι ενότητα νευρομυϊκής ισχύος και νοητικού ελέγχου.»
Επομένως, χρησιμοποιούσε:
• οπτικοποίηση διασκελισμού
• έλεγχο αναπνοής
• λέξεις-cues (“χαλαρά”, “γρήγορα χέρια”, “προσγείωση κάτω από το ΚΒ”)
• νοητική πρόβα της επιτάχυνσης και της μετάβασης
Προέβλεψε έννοιες όπως “flow state”, “νευρολογικά anchors”, “ρυθμική ταχύτητα”.
Η συμβολή του Puni στην προπόνηση ταχύτητας μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερα βασικά σημεία:
• Η μέγιστη ταχύτητα απαιτεί βέλτιστη ρύθμιση του νευρικού συστήματος.
• Το σπριντ είναι δεξιότητα υψηλής ταχύτητας ψυχοκινητικού χαρακτήρα και όχι απλώς σωματική προσπάθεια.
• Η κορυφαία απόδοση εξαρτάται από την άμεση βουλητική ενεργοποίηση.
• Ο ρυθμός, η χαλάρωση και ο συναισθηματικός έλεγχος είναι καθοριστικοί για τη μέγιστη ταχύτητα.
Για προπονητές και αθλητές, το έργο του Puni παραμένει μια ισχυρή υπενθύμιση: η ταχύτητα καλλιεργείται τόσο μέσω του νευρικού συστήματος και του νου όσο και μέσω των μυών.
Βιβλιογραφία:
Puni, A. C. Psychology of Physical Education and Sport (USSR editions)
Verkhoshansky, Y. Supertraining
Zatsiorsky, V., & Kraemer, W. Science and Practice of Strength Training
Schmidt, R., & Lee, T. Motor Control and Learning
Bompa, T., & Buzzichelli, C. Periodization Training for Sports